استاندارد حسابرسی ۵۲۰: روش‌های تحلیلی در حسابرسی صورت‌های مالی

در حسابرسی صورت‌های مالی، حسابرس فقط به سراغ اسناد و مدارک جزئی نمی‌رود؛ بخش مهمی از کار او تحلیل روابط و نسبت‌های مالی است تا ببیند آیا ارقام ثبت‌شده، با تصویر کلی کسب‌وکار می‌خواند یا نه. اینجاست که استاندارد حسابرسی شماره ۵۲۰ وارد میدان می‌شود.

این استاندارد، چارچوب «روش‌های تحلیلی» را مشخص می‌کند؛ یعنی مقایسه و تحلیل ارقام و روابط مالی (و حتی غیرمالی) برای شناسایی تحریف‌های احتمالی بااهمیت. در این مقاله، به زبان ساده مرور می‌کنیم که استاندارد ۵۲۰ چیست، روش‌های تحلیلی چه کمکی به حسابرس و مدیران مالی می‌کند و الزامات اصلی این استاندارد چه چیزهایی است.

 استاندارد حسابرسی شماره ۵۲۰ چیست؟

استاندارد حسابرسی ۵۲۰ (ISA 520) یکی از استانداردهای مهم در حوزه شواهد حسابرسی است که نحوه‌ی استفاده از روش‌های تحلیلی را به‌عنوان یکی از ابزارهای اصلی جمع‌آوری شواهد توضیح می‌دهد. هدف این استاندارد این است که:

• حسابرس را در برنامه‌ریزی و اجرای روش‌های تحلیلی راهنمایی کند؛

• دقت و اثربخشی این روش‌ها را برای شناسایی تحریف‌های بااهمیت افزایش دهد؛

• استفاده مناسب از روش‌های تحلیلی را در کنار سایر آزمون‌های محتوایی و آزمون‌های جزئیات مشخص کند.

به‌بیان ساده، این استاندارد می‌گوید: «چطور از تحلیل اعداد و روابط، به شواهد حسابرسی قابل اتکا برسیم».

تعریف روش‌های تحلیلی در استاندارد حسابرسی ۵۲۰

روش‌های تحلیلی شامل مقایسه اطلاعات مالی واحد تجاری با اطلاعاتی از قبیل موارد زیر است:

• اطلاعات مقایسه‌ای دوره‌های قبل؛

• نتایج مورد انتظار واحد تجاری، مانند بودجه‌ها یا پیش‌بینی‌ها، یا انتظارات حسابرس (برای مثال، برآورد مبلغ استهلاک)؛

• اطلاعات مشابه صنعت، مانند مقایسه نسبت فروش به دریافتنی‌های تجاری واحد تجاری با متوسط صنعت یا سایر واحدهای هم‌اندازه در همان صنعت (بند ث-۱)؛

• روابط بین عناصر اطلاعات مالی که انتظار می‌رود از الگوی قابل پیش‌بینی متکی بر فعالیت‌های واحد تجاری پیروی کند؛ مانند درصد سود ناخالص؛

• روابط بین اطلاعات مالی و اطلاعات غیرمالی مرتبط؛ مانند رابطه بین هزینه‌های حقوق و دستمزد و مزایا با تعداد کارکنان (بند ت-۲).

روش‌های تحلیلی می‌توانند به شیوه‌های گوناگون اجرا شوند. دامنه این روش‌ها از مقایسه‌های ساده تا تجزیه‌وتحلیل‌های پیچیده مبتنی بر روش‌های آماری پیشرفته را دربر می‌گیرد.

همچنین می‌توان روش‌های تحلیلی را در سطح صورت‌های مالی تلفیقی، بخش‌ها و حتی هر یک از اجزای اطلاعات مالی به‌کار گرفت (بند ت-۳).

طراحی و اجرای روش‌های تحلیلی طبق استاندارد ۵۲۰

حسابرس مستقل هنگام طراحی و اجرای روش‌های تحلیلی به‌عنوان آزمون‌های محتوا، به‌تنهایی یا همراه با آزمون‌های جزئیات، ملزم است:

الف) با در نظر گرفتن خطرهای تحریف بااهمیتِ ارزیابی‌شده و هرگونه آزمون جزئیاتی که ممکن است در خصوص ادعاهای مورد نظر اجرا شود، مناسب بودن روش‌های تحلیلی برنامه‌ریزی‌شده را برای آن ادعاها تعیین کند.

ب) با توجه به منبع، ماهیت، قابلیت مقایسه و ارتباط اطلاعات در دسترس و نیز کنترل‌های حاکم بر تهیه آن‌ها، قابلیت اتکای داده‌هایی را ارزیابی کند که انتظارات حسابرس در مورد نسبت‌ها یا مبالغ ثبت‌شده بر آن متکی است.

ت) انتظارات خود از نسبت‌ها یا مبالغ ثبت‌شده را تعیین و ارزیابی کند که آیا این انتظارات برای تشخیص تحریفی که به‌تنهایی یا در ترکیب با سایر تحریف‌ها ممکن است موجب تحریف بااهمیت صورت‌های مالی شود، به‌اندازه‌ کافی دقیق است یا خیر.

ث) حداکثر مغایرت قابل‌قبول بین مبلغ ثبت‌شده و مبلغ مورد انتظار را تعیین کند؛ سطحی که در آن، مغایرت‌های کمتر از آن نیازی به بررسی بیشتر نداشته باشد (بند ت-۳).

آزمون‌های محتوای حسابرس مستقل در سطح ادعا ممکن است شامل آزمون‌های جزئیات، روش‌های تحلیلی یا ترکیبی از هر دو باشد.

تصمیم‌گیری درباره انتخاب روش‌های حسابرسی، از جمله روش‌های تحلیلی، به قضاوت حرفه‌ای حسابرس درباره اثربخشی و کارایی مورد انتظار روش‌های موجود برای کاهش خطر حسابرسی در سطح ادعای مورد نظر تا یک سطح پایین قابل‌قبول بستگی دارد (بند ت-۴).

نقش روش‌های تحلیلی در کاهش خطر حسابرسی

به‌کارگیری صحیح روش‌های تحلیلی می‌تواند:

• تحریف‌های غیرعادی یا روندهای مشکوک را سریع‌تر از آزمون‌های جزئیات آشکار کند؛

• به حسابرس کمک کند بخش‌هایی از صورت‌های مالی را که خطر بالاتری دارند شناسایی و روی آن‌ها تمرکز کند؛

• در مرحله‌ی خاتمه حسابرسی، یک چک نهایی منطقی روی سازگاری کلی صورت‌های مالی با شناخت حسابرس از واحد تجاری فراهم کند.

به همین دلیل، استاندارد ۵۲۰ روش‌های تحلیلی را نه‌فقط یک ابزار فرعی، بلکه یک جزء مهم استراتژی حسابرسی می‌داند.

استفاده از اطلاعات تحلیلی تهیه‌شده توسط مدیریت

حسابرس مستقل می‌تواند درخصوص قابلیت دسترسی و قابلیت اتکای اطلاعات لازم برای به‌کارگیری روش‌های تحلیلی و همچنین نتایج حاصل از روش‌های تحلیلی انجام‌شده توسط واحد تجاری، از مدیران اجرایی واحد تجاری پرس‌وجو کند.

استفاده از اطلاعات تحلیلی تهیه‌شده توسط مدیریت، زمانی اثربخش است که حسابرس از درستی، دقت و مناسب بودن روش تهیه آن‌ها اطمینان یافته باشد (بند ت-۵).

برای مثال، اگر مدیریت تحلیل نسبت‌های اصلی (مانند حاشیه سود ناخالص، گردش موجودی کالا، دوره وصول مطالبات و …) را به‌طور منظم تهیه می‌کند، حسابرس می‌تواند از این تحلیل‌ها استفاده کند؛ اما باید منطق محاسبات، منبع داده‌ها و کنترل‌های داخلی مرتبط را ارزیابی کند.

جمع‌بندی و نقش مؤسسه بیلان گزارشگر

استاندارد حسابرسی ۵۲۰ یادآور می‌شود که روش‌های تحلیلی فقط محاسبه چند نسبت ساده نیستند؛ این روش‌ها زمانی ارزشمندند که بر داده‌های قابل‌اتکا، انتظارات منطقی و تحلیل حرفه‌ای استوار باشند. ترکیب مناسب روش‌های تحلیلی با آزمون‌های جزئیات، می‌تواند خطر حسابرسی را در سطح ادعا به‌طور معناداری کاهش دهد و کیفیت گزارش حسابرسی را بالا ببرد.

اگر واحد تجاری شما نیاز به حسابرسی صورت‌های مالی یا ارزیابی تحلیلی وضعیت مالی و عملکردی خود دارد،
مؤسسه حسابرسی بیلان گزارشگر با تکیه بر تیم تخصصی و تجربه در اجرای استانداردهای حسابرسی، آماده ارائه خدمات حرفه‌ای است.

می‌توانید از طریق صفحه‌ی [خدمات حسابرسی مالی] و [خدمات حسابرسی داخلی] (لینک داخلی به صفحات مربوطه) با جزئیات خدمات آشنا شوید و برای دریافت مشاوره تخصصی اقدام کنید.

برای آشنایی با سایر الزامات و سایر استانداردهای حسابرسی می‌توانید این بخش را مطالعه کنید.